Egzamin ex universa theologia oraz obrona prac magisterskich 15.02.2007 r.

Egzamin ex universa theologia oraz obrona prac magisterskich
15.02.2007 r.

dk. Paweł Leszko SCJ,

"Powołanie dziennikarza do przekazywania prawdy w społecznym nauczaniu Kościoła"

Wstęp

W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat nastąpił dynamiczny rozwój środków społecznego przekazu. Związany on był z nowymi wynalazkami technicznymi, które przyczyniły się do przełomu w szybkości przekazywania informacji. Środki komunikowania mają za zadanie służyć rozwojowi zarówno społeczeństwa, jego dobru wspólnemu, jak również międzyludzkiej komunikacji. W procesie tym ogromną rolę odgrywają dziennikarze, których zadaniem jest upowszechnianie informacji. Jednak w dobie szybkiego postępu technicznego, ogromnej ilości informacji muszą oni być ludźmi o bardzo wysokich kwalifikacjach: intelektualnych, moralnych i społecznych.

Dziennikarstwo jest wielowymiarową formą ludzkiej działalności, dlatego stanowi przedmiot zainteresowania różnych nauk: historii, socjologii, psychologii, politologii, etyki, komunikacji społecznej, a także teologii. Kościół w swoim nauczaniu dotyczącym środków społecznego przekazu oraz dziennikarstwa nie zajmuje się technicznym czy też historycznym ich aspektem. W katolickiej doktrynie najważniejszym elementem jest poszanowanie norm moralnych, czyli prymat osoby nad rzeczą, etyki nad techniką oraz miłosierdzia nad sprawiedliwością. Spośród dyscyplin teologicznych najwięcej uwagi dziennikarstwu i środkom społecznego komunikowania poświęca katolicka nauka społeczna z tego względu, iż zajmuje się ona moralną oceną zjawisk społecznych, do których niewątpliwie należą środki komunikacji.

Wydaje się, iż największym problemem dziennikarstwa, od momentu jego powstania, jest kwestia prawdy. Szczególnie aktualne staje się to zagadnienie w kontekście naszych czasów, gdy mówi się o „kryzysie wokół zagadnienia prawdy” (VS 32). Temat prawdy lub kłamstwa w środkach społecznego przekazu jest poruszany najczęściej, jednak należy pamiętać, że nie mamy do czynienia z instytucją, lecz z konkretnymi osobami, które tam pracują. Z tego też względu praca dotyczy aspektu personalistycznego, czyli powołania dziennikarza.

W relacji dziennikarza wobec prawdy najczęściej mówi się o kłamstwie lub manipulacji. Zamierzeniem tej pracy jest ukazanie dziennikarstwa w aspekcie pozytywnym – jako powołania do przekazywania prawdy. Prawda jest elementem konstytuującym dziennikarstwo, ponieważ tam, gdzie pojawia się kłamstwo, tam kończy się dziennikarstwo. Dziennikarskie powołanie do przekazywania prawdy jest ukazane w kontekście społecznego nauczania Kościoła dotyczącego środków komunikacji od Sykstusa IV do Benedykta XVI. Celem tej pracy jest ukazanie katolickiej wizji dziennikarstwa, które nie stanowi tylko źródła przywilejów i prestiżu społecznego, lecz nade wszystko niesie ze sobą konkretne posłannictwo – zobowiązanie do służenia prawdzie.

Zagadnienie prawdy jest niezwykle aktualne, o czym świadczą liczne badania teoretyczne, konferencje i publikacje dotyczące etyki dziennikarskiej. W większości kodeksów etycznych, opracowywanych przez poszczególne redakcje lub stowarzyszenia dziennikarskie, kwestia przekazywania prawdy należy do najważniejszych elementów. Duża część publikacji książkowych dotyczących etyki dziennikarskiej odnosi się jednak wyłącznie do praktycznych kwestii bez ukazywania źródła norm moralnych, które są fundamentem.

Praca ukazuje historię dziennikarstwa, ponieważ jej znajomość jest istotna dla zrozumienia współczesnego kontekstu pracy dziennikarza. W dalszej części pracy dokonano, w oparciu o analizę społecznego nauczania Kościoła, syntezy dotyczącej powołania dziennikarza oraz jego roli w przekazywaniu prawdy. Taki schemat narzuca zastosowanie metody historycznej oraz metody analityczno-syntetycznej.

Rozdział I zawiera podstawy rozumienia dziennikarstwa: zarys jego dziejów, streszczenie wypowiedzi Kościoła odnoszących się do środków społecznego przekazu w układzie chronologicznym, a także specyfikę dziennikarstwa katolickiego. Z kolei rozdział II traktuje o dziennikarstwie jako powołaniu, które w odniesieniu do społeczeństwa posiada misję, którą jest przekazywanie prawdy. Jej wypełnienie jest możliwe poprzez poznanie źródła norm etycznych, które obowiązują w komunikacji społecznej, a także posiadanie lub wypracowanie odpowiednich cnót. Rozdział III ukazuje rolę dziennikarza, jaką spełnia w przekazywaniu prawdy. Zadaniem dziennikarza jest troska o prawdziwość informacji na każdym etapie, zarówno podczas gromadzenia, przekazywania, jak i korzystania z odpowiednich środków technicznych. Dziennikarz, który chce pozostać wierny swej misji, winien przyjąć postawę służby prawdzie. W ujęciu chrześcijańskim prowadzi ona ku pełnej Prawdzie, którą jest Bóg.