Niektóre zasady związane z czcią świętych

Kult świętych będzie zawsze budził zastrzeżenia, jeśli potraktuje się go jako konkurencyjny w stosunku do kultu oddawanego samemu Bogu. By uniknąć zatem tych nieporozumień należy sprecyzować kilka pojęć.

W chrześcijaństwie kult w pełnym tego słowa znaczeniu oddaje się jedynie Bogu w Trójcy Jedynemu. W konsekwencji Tajemnicy Wcielenia dotyczy on także Osoby Jezusa Chrystusa. Określa się go takimi pojęciami jak kult latreutyczny (cultus latriae), kult adoracji, kult uwielbienia, kult boski. Zgodnie z nauczaniem Kościoła[1] w liturgii Kościoła zawsze dostrzegamy uświęcające działanie Chrystusa, który przynosi nam Ducha Świętego. Ten Duch Święty uzdalnia nas do dawania odpowiedzi Ojcu przez Chrystusa (por. KL 7; Gal 4,6). Najpełniejszą ilustracja tego działania Kościoła jest doksologia na końcu Modlitwy Eucharystycznej[2].

Kult Matki Najświętszej, świętych i aniołów nie jest czymś odrębnym. Jest to ciągle kult Boga, który objawia swoje zbawcze działanie właśnie poprzez nich. Jest to zatem kult w sensie szerokim (cultus duliae), kult czci, cześć świętych, kult pośredni. Jego cechą charakterystyczną jest zatem owo pośrednie ogniwo, jakim jest osoba świętego[3]. I to nie święty jest w centrum celebracji liturgicznej z nim związanej, ale Bóg objawiający się w swoich świętych. „Uroczystości świętych głoszą cuda Chrystusa w Jego sługach, a wiernym podają odpowiednie przykłady do naśladowania” (KL 111). Wystarczy odnieść się do modlitw używanych w formularzach mszalnych o świętych. Nie są one nigdy adresowane do świętego, ale do samego Boga[4]. Określenia jakich używamy przy opisywaniu tego kultu to kult świętych, kult duliae, kult służebny, kult pośredni, cześć świętych.

Warto dodać, że kult Matki Najświętszej zajmuje w tym kulcie miejsce szczególne. „W Niej Kościół podziwia i wysławia wspaniały owoc Odkupienia i jakby w przeczystym obrazie z radością ogląda to, czym cały pragnie i spodziewa się być” (KL 103). Dlatego od czasów scholastyki określamy kult Matki Najświętszej formułą kult hyperduliae[5]. Jest to jednak ciągle ta sama kategoria czci świętych.

Tak rozumiany kult świętych z pewnością nie będzie stanowił punktu tak bardzo spornego w relacjach ekumenicznych ze wspólnotami protestanckimi[6].

Obecność świętych w naszym życiu chrześcijańskim, to przede wszystkim ich świadectwo o tym, co uczynił nasz Pan[7]. Ich sposób przeżycia bliskości Zbawiciela staje się przez ich obecność bliższy także i nam. Warto to odnieść także do św. Małgorzaty Marii. Jej doświadczenie mistyczne i jej postawa stają się przez bliskość relikwii (szczątków doczesnych) bogactwem duchowym również i dla nas. W jej „towarzystwie” łatwiej i nam podjąć zasadnicze kroki na drodze do świętości. To efekt naszej wiary w obcowanie świętych, czyli w komunię ze świętymi lub dokładniej w dzielenie się dobrami duchowymi przez uczniów Chrystusa (KKK 957).

Obecność świętego we wspólnocie wierzących, szczególnie przez konkretny znak relikwii to również umocnienie wierzących do pokonywania trudności, na jakie napotykają w codziennym życiu. Święci, których czcimy, a w naszym przypadku św. Małgorzata Maria, musieli w swoim życiu i w tym ciele pokonać niejedną trudność. Przywołajmy tutaj trudności św. Małgorzaty nawet w swojej wspólnocie zakonnej. Pokonując je jednak za wzorem Boskiego Mistrza, zgodnie z zasadami ewangelicznymi, przyczyniła się do realizacji Królestwa Bożego. Stąd ma swoje uzasadnienie zatroskanie wspólnot chrześcijańskich o posiadanie relikwii świętych. To także jeden z motywów, dla którego cześć oddawana relikwiom świętych ma sens.

Sposób czci relikwii został w Kościele określony. Relikwie dzieli się na dwie grupy. Jedna to części ciała świętego, a druga to wszystko co było w kontakcie z tym ciałem. Jedne i drugie są dla nas ważne. Ze względu na niektóre nadużycia, jakie istniały w przeszłości, Kościół każe nam bardzo dbać o autentyzm relikwii. Często lepiej zrezygnować z ich posiadania, niż posiadać relikwie z niepewnego źródła.

Ważny jest także sposób ich przechowywania. Ponieważ relikwie mają służyć do tego, aby wierni mogli je dotykać, ze czcią całować, dlatego muszą znajdować się w odpowiednich naczyniach, czyli relikwiarzach. Te z kolei, choć spełniają podobną rolę, powinny jednak różnić się wyraźnie od monstrancji służących do kultu eucharystycznego. Powinny także spełniać kryteria estetyki i przyzwoitości.

Relikwie, aby spełniały swoją rolę, powinny być w zasięgu wiernych, aby mogli je uczcić. Często cenne relikwiarze umieszcza się w bezpiecznych miejscach, z dala od wiernych, ale w ten sposób zaprzecza się ich podstawowej roli, jaką mają do spełnienia w społeczności wiernych. Przepisy kościelne mówią obecnie o umieszczaniu relikwii pod ołtarzem lub na specjalnym tronie obok ołtarza. Nie wolno umieszczać relikwii na mensie ołtarzowej lub w bezpośredniej bliskości tabernakulum[8]. Praktyka duszpasterska każe je umieszczać w ścianach wzdłuż nawy kościoła lub w innych miejscach gdzie można je łatwo dotknąć i ucałować.

Sposób uczczenia relikwii to przede wszystkim dotknięcie z wiarą, ucałowanie ze czcią, okadzenie i zapalenie światła przy relikwiach. Relikwiami można także błogosławić. Należy tu także pamiętać, że przedmiotem naszej czci jest ostatecznie Chrystus, który poprzez naszego świętego objawił się w konkretnym czasie i pozostawił świadectwo. Czcimy to, co zostało uświęcone przez Chrystusa.

Ks. Stanisław Mieszczak 

 Kolejność peregrynacji relikwii św. Małgorzaty Marii

 maj-czerwiec 2008

28.05 – Kraków-Płaszów (ul. Saska 2),       Dom macierzysty księży sercanów

29.05-1.06 – Kraków-Płaszów (ul. Saska 2) Parafia pw. Najświętszego Serca Jezusowego oraz dom macierzysty

2-4.06 – Kraków-Płaszów (ul. Saska 2),      Wydawnictwo Księży Sercanów

5-8.06 – Ostrowiec Świętokrzyski, (Denków, ul. Szkolna 23), Parafia pw. św. Stanisława BM

12-15.06 – Tarnów (ul. Rogoyjskiego 16),    Dom zakonny księży sercanów

19-22.06 – Kraków-Bieżanów (ul. Smolenia 60), Dom zakonny księży sercanów

26-29.06 – Kraków-Prokocim, kaplica szpitalna

 lipiec 2008

10-13.07 – Warszawa (ul. Modlińska 328),   Dom zakonny księży sercanów

sierpień 2008

28-31.08 – Kluczbork (ul. Strzelecka 42),      Dom rekolekcyjny księży sercanów

wrzesień 2008

4-7.09 – Bełchatów (ul. Sercańska 1),         Parafia pw. NMP Matki Kościoła

11-14 – Węglówka, Parafia pw. MB Nieustającej Pomocy

18-21.09 – Koszyce Małe, Parafia pw. Najśw. Serca Jezusowego

25-28.09 – Florynka, Parafia pw. Najświętszego Serca Jezusowego

październik 2008

2-5.10 – Stadniki, Wyższe Seminarium Misyjne Księży Sercanów oraz parafia pw. NSPJ

9-12.10 – Sosnowiec (ul. Krasińskiego 31),  Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego

16-19.10 – Binczarowa, Parafia pw. św. Stanisława BM

23-26.10 – Gdynia (ul. Pionierów 11),            Dom zakonny księży sercanów

listopad 2008

6-9.11 – Stopnica, Nowicjat Księży Sercanów oraz parafia pw. św. Antoniego

13-16.11 – Glisne (k. Mszany Dolnej),            Kościół rektoralny

20-23.11 – Zakopane (ul. Gimnazjalna 6),     Dom zakonny księży sercanów

27-30.11 – Pliszczyn, Postulat Księży Sercanów oraz parafia pw. NSPJ

grudzień 2008

4-7.12 – Lublin, Dom zak. księży sercanów (ul. Leszczyńskiego 32) oraz kaplica Fundacji JPII (ul. Boczna Lubomelskiej 2)

11-14.12 – Lublin (Czechów, ul. Radzyńska 3) Parafia pw. Dobrego Pasterza